كتاب‌هاى جغرافى ايران آورده‌اند كه در زمان خلافت مهدى عباسى كه در قرن نهم « 1 » ميلادى مىزيسته است ، شهر رى به نود و شش محله كه هركدام از آنها چهل و شش كوچه و هر كوچه چهارصد خانه و ده مسجد داشت ، قسمت شده بود . در همان زمان اين شهر بيش از 6430 مدرسه ، 16600 حمام ، 15000 منارهء مسجد ، 12000 آسياب ، 1700 نهر ، 13000 كاروانسرا داشت . من جرأت نمىكنم تعداد خانه‌ها را بنويسم چون حتى نمىشود تعداد جمعيت را به اندازه نصف تعداد خانه‌هايى كه نوشته‌اند ، باور كرد . ولى به‌هرحال مندرجات كتاب اين جغرافىدان به وسيله‌ى همه مؤلفان شرقى مورد تأييد واقع شده است . مؤلفان عرب نيز تأكيد مىكنند كه در قرن سوم هجرى درست مصادف با تاريخى كه در فوق اشاره شد ، رى پرجمعيت‌ترين شهر آن روزگار بود و بعد از بابل هيچ شهرى در عظمت ، ثروت و تعداد جمعيت به پايه‌ى آن نرسيده است . از اينجا است كه در تاريخ القابى نظير اولين شهر شهرها ، ؟ ؟ ؟ روس جهان ، باب الابواب زمين و بازار عالم به اين شهر تعلق گرفته است . . . . در سال 1221 م [ 618 ق ] ، با آنكه رى رو به انحطاط گذاشته بود بالغ بر 000 ، 700 نفر جمعيت داشته است كه همه‌ى آنها تا آخرين نفر به دست مغول‌هاى چنگيزخان قتل عام شدند . از آن همه شكوه و عظمت ديرين اين شهر بزرگ اينك جز خرابه‌هاى بدريخت چيز ديگرى به جاى نمانده است . كاخ‌ها ، حمام‌ها ، پرستشگاه‌ها ، مسجدها ، خانه‌ها همه يكسر به تل خاك و خرابه‌هاى غم‌انگيزى مبدل شده است كه گاهى از ميان آنها قنات نيمه پرى عبور مىكند . فقط در وسط اين ويرانه‌ها دو برج تنها - كه شايد متعلق به قبرستانى بوده است - هنوز پابرجا است . اينك روستاييان از اين خرابه‌ها همچون يك معدن بهره‌بردارى مىكنند به اين معنى كه آجرهاى آنجا را كه روزگارى با روى هم چيدن آنها ساختمان‌هاى رفيع و باشكوهى سر به آسمان مىساييدند ، مىكنند و به معماران تهران مىفروشند . نزديك‌ترين برج به بىبىزبيده تقريبا در مركز اين محوطه باقى مانده است كه سردر خارجى آن از بيست و پنج خط منقوش مثلثى شكل با سه رديف خميدگى تاق و يك گيلويى نوين به خط كوفى تشكيل يافته است . يك در - در قسمت شرقى - به كلى از بين رفته ، ولى گچ‌برىهاى اطراف در دوم كه در بالاى آن تزيينات زيبايى به سبك

--> ( 1 ) . دوران خلافت مهدى عباسى از سال 158 تا 169 ه ق يا از 775 تا 785 م بوده است . در قرن نهم ميلادى خلفاى ديگر عباسى بر سر كار بودند . م .